Schematherapie bij jongeren met autismespectrumstoornis (ASS): doen!
Schematherapie bij jongeren met naast bedreigde persoonlijkheidsontwikkeling ook ASS is een nog vrij onbekend werkveld. De eerste resultaten van een groep behandelaren die deze therapie inzette voor deze doelgroep zijn echter zó hoopgevend dat zij ook andere therapeuten hopen te enthousiasmeren.
Als gemotiveerde behandelaren met expertise in zowel schematherapie als autismespectrumstoornissen (ASS) zijn we als een projectgroep actief aan de slag gegaan met de toepassing van schematherapie bij cliënten met ASS. We verdiepten ons in de relevante literatuur en verzamelden praktijkervaring om zicht te krijgen op de mogelijkheden en effectiviteit van deze behandelvorm voor deze doelgroep. In dit artikel beschrijven wij onze bevindingen.
Schematherapie is een wetenschappelijk bewezen vorm van psychotherapie, bedoeld voor de behandeling van persoonlijkheidsproblematiek en andere hardnekkige psychische klachten, zoals terugkerende depressies. Volgens de Nederlandse Vereniging voor Schematherapie helpt schematherapie bij het herkennen en veranderen van diepgewortelde, disfunctionele patronen in denken, voelen en gedrag. Deze patronen vinden vaak hun oorsprong in onvervulde basisbehoeften tijdens de jeugd.
Patiënten leren hardnekkige patronen herkennen en aanpassen, waardoor zij anders leren denken, voelen en handelen. In deze therapievorm wordt gebruikgemaakt van een combinatie van ervaringsgerichte, cognitieve en gedragsmatige werkvormen. Een veel toegepaste oefening is bijvoorbeeld de meerstoelentechniek. Dit is een rollenspel waarbij stoelen symbool staan voor verschillende kanten van de patiënt, ook wel modi genoemd. Een andere oefening is rescripting, waarbij je een herinnering in gedachten als het ware herschrijft om de betekenis ervan in het hier en nu te veranderen. Combinatie van werkvormen leidt tot meer regie over het eigen leven en fijnere relaties met anderen. Schematherapie is beschikbaar in verschillende vormen: individueel, in groepsverband of in een combinatie van beide. Daarnaast bestaat er ouderschematherapie, een vorm die wordt toegepast in combinatie met de behandeling van een kind of jongere.
De evidentie van schematherapie
Er is uitgebreid onderzoek verricht naar de effectiviteit van schematherapie bij volwassenen met persoonlijkheidsstoornissen. Een systematische review en meta-analyse van Zhang et al., (2023) bevestigt dat schematherapie een effectieve behandelinterventie is voor deze doelgroep. De resultaten laten zien dat de therapie leidt tot een significante vermindering van klachten en een verbetering van de kwaliteit van leven.
In tegenstelling tot het ruime onderzoek naar schematherapie bij volwassenen met persoonlijkheidsstoornissen is het aantal studies naar de inzet van schematherapie bij volwassenen met bijkomend een autismespectrumstoornis (ASS) aanzienlijk beperkter. Een artikel van Vuijk et al., (2024) biedt een actueel overzicht van de literatuur op dit gebied. Enkele bevindingen uit de literatuur laten zien dat schematherapie een veelbelovende interventie lijkt bij ASS, met name wanneer sprake is van comorbide persoonlijkheidsproblematiek. Hoewel het beschikbare bewijs nog beperkt is, tonen de elf internationaal geïncludeerde publicaties – waaronder casestudies,
