Eind juni 2025 kwam bij BSL de geheel vernieuwde versie van de Denken + Doen = Durven methode uit, de Nederlandstalige evidence-based aanpak voor kinderen en jongeren met angststoornissen. Nieuw in de handleiding zijn hoofdstukken over modulair werken, intensieve exposure, mindfulness en preventie.

Angstproblematiek onder kinderen en jongeren is al jaren een belangrijk thema binnen de geestelijke gezondheidszorg. In de herziene editie van de preventieve groepsinterventie Denken + Doen = Durven (DDD) combineren de auteurs actuele wetenschappelijke inzichten met praktische handvatten voor de behandelpraktijk. In dit artikel vertellen ze over de recente ontwikkelingen in angstbehandeling, maatschappelijke invloeden op angstklachten en het belang van vroegsignalering en preventie.

Angst onder jeugdigen: een toenemend en serieus probleem

“De schattingen over hoeveel kinderen in Nederland angstklachten hebben, lopen uiteen,” vertelt dr. Klein. “Maar grofweg heeft ongeveer 15% van de kinderen angstklachten, en bij ten minste 5% is sprake van een angststoornis. Daarnaast geeft ongeveer een kwart van de kinderen en jongeren aan emotionele problemen te ervaren. Wat vooral zorgwekkend is: de mate van angst is de afgelopen jaren toegenomen.”

Volgens de auteurs mogen we die cijfers niet als vanzelfsprekend beschouwen. “We zien hier een duidelijke toename van klachten die, als ze onbehandeld blijven, kunnen uitgroeien tot ernstiger psychische problematiek. Tijdige en passende interventie is dus essentieel.”

Social media: risicofactor of beschermende invloed?

Veel ouders en hulpverleners maken zich zorgen over de rol van smartphones en social media bij angst. Maar ligt het echt zo eenduidig?

“De onderzoeksresultaten zijn op dit punt nog wisselend,” zegt van Steensel. “Social media kunnen zeker positieve effecten hebben, zoals het onderhouden van sociale contacten en het vinden van steun. Tegelijkertijd zien we ook negatieve effecten: sociale vergelijkingen, druk om te presteren en de ‘fear of missing out’ kunnen gevoelens van onzekerheid of angst versterken.”

De auteurs pleiten daarom voor een open gesprek met jongeren. “In de DDD-training besteden we expliciet aandacht aan social media. We bespreken wie wat gebruikt, wat er wordt gedeeld, welke reacties dat oproept en hoe jongeren daar zelf op reageren. Die bewustwording is cruciaal.”

Klimaat, oorlog en prestatiedruk: realistische angsten

De huidige maatschappelijke context – oorlog, klimaatproblematiek, prestatiedruk – draagt bij aan het emotionele welbevinden van jongeren. “Het is volkomen normaal dat kinderen en adolescenten zich zorgen maken over dit soort thema’s,” zegt Bögels. “Dat zijn reële problemen. De vraag is vooral: is de angst in verhouding tot de situatie? Past het bij de leeftijd? En belemmert het het dagelijks functioneren?”

De auteurs lichten toe: “Een student die zich zorgen maakt over het vinden van een kamer is logisch. Maar als een jong kind voortdurend piekert over woningnood of klimaatverandering, en daar stress of slapeloosheid van ondervindt, dan is het zaak om die zorgen serieus te nemen en samen te kijken hoe daarmee om te gaan.”

Gezonde angst versus een angststoornis

Een essentieel onderdeel van angstbehandeling is het onderscheid maken tussen normale, problematische en pathologische angst. “Gezonde angst is functioneel,” legt Simon uit. “Het helpt je alert te zijn op gevaar en bewust keuzes te maken. Zeker in de adolescentie is een zekere mate van sociale angst normaal – het helpt jongeren om aansluiting te vinden bij leeftijdsgenoten.”

Maar angst wordt problematisch wanneer het niet meer in verhouding staat tot de situatie, te lang aanhoudt of leidt tot vermijding. “Denk aan een zestienjarige die niet alleen thuis durft te blijven, of een kind dat paniek ervaart bij het zien van een hond. Wanneer de angst het dagelijks functioneren belemmert, spreken we van een angststoornis.”

Welke angststoornissen zijn er?

De volgende angststoornissen kunnen voorkomen bij jeugdigen:

• Selectief mutisme – angst om te spreken in sociale situaties
• Separatieangststoornis – intense angst om gescheiden te worden van een hechtingspersoon
• Sociale angststoornis – angst voor negatieve beoordeling door anderen
• Gegeneraliseerde angststoornis (GAS) – overmatig piekeren over alledaagse zaken
• Paniekstoornis – herhaalde, onverwachte paniekaanvallen
• Agorafobie – angst voor situaties waarin ontsnappen lastig lijkt
• Specifieke fobie – irrationele angst voor specifieke objecten of situaties

“Vooral sociale angststoornis, GAS en specifieke fobieën komen frequent voor,” zegt Klein. “Het is belangrijk dat professionals deze herkennen én weten hoe te handelen.”

Voorkomen is beter dan genezen

Vroegsignalering en preventie zijn volgens Klein cruciaal. “Als iets spannend voelt, is vermijden een begrijpelijke reactie. Dit kan er echter juist voor zorgen dat de angst blijft voortbestaan: je leert niet dat het eigenlijk misschien wel meeviel, en dat je de angst aankunt.”

Die vicieuze cirkel – spanning leidt tot vermijding, wat weer leidt tot meer angst – is volgens de auteurs een belangrijke instandhoudende factor van angststoornissen. “Hoe eerder je die cirkel doorbreekt, hoe beter. Vroegtijdige interventie voorkomt niet alleen ernstigere klachten, maar ook comorbiditeit zoals somberheid of middelengebruik.”

Nieuwe editie DDD: modulaire en flexibele aanpak

De herziene editie van Denken + Doen = Durven speelt in op recente wetenschappelijke inzichten. “Cognitieve gedragstherapie (CGT) blijft de bewezen effectieve aanpak bij angstklachten,” zegt Klein. “Maar we weten ook dat niet elk kind baat heeft bij een standaardprotocol. Ongeveer een derde profiteert onvoldoende van de klassieke CGT.”

Daarom is de nieuwe handleiding modulair opgebouwd. “Dat betekent dat therapeuten verschillende onderdelen kunnen combineren op basis van de individuele hulpvraag van het kind of de jongere. Die flexibiliteit maakt de behandeling beter toepasbaar in de praktijk.”

De handleiding bevat uitgebreide theoretische achtergronden én praktische oefeningen voor kinderen van 8 tot 18 jaar. “Met deze gepersonaliseerde aanpak hopen we meer kinderen effectief te kunnen helpen – op een manier die bij hen past.”

Meer weten?

Denken + Doen = Durven is een preventieve, groepsgerichte cognitieve gedragstherapeutische interventie voor kinderen en jongeren met angstklachten. De herziene editie is nu beschikbaar via BSL.