We waren een jaar of veertien toen een vriendin op school me toevertrouwde dat ze 's avonds soms geesten zag die de trap op kwamen zweven naar haar zolderkamer. Ze was doodsbang, maar als vriendin kon ik er niet veel mee.
Het is inmiddels ruim veertig jaar geleden en in haar gezin was leven na de dood een onderwerp dat regelmatig werd besproken en dat meespeelde in haar angst. Haar schoolresultaten werden steeds slechter en uiteindelijk ging ze naar een andere school.
Wat destijds ongetwijfeld werd gezien als niet ter zake doende kinderfantasie is nu gelukkig een serieus wetenschappelijk onderwerp, zoals je kunt lezen in het artikel van Yvonne de Jong en Mark van der Gaag op pagina 20 in dit nummer. Onderzoek toont aan dat maar liefst 40 procent van de jongeren bijzondere ervaringen heeft – dat zijn ongeveer twaalf leerlingen per schoolklas. Die ervaringen zijn niet per definitie zorgwekkend, maar verdienen wel aandacht en begrip.
Toen ik het artikel over bijzondere ervaringen las, moest ik meteen aan mijn vriendin van destijds denken. Hoe zou het haar later in haar leven zijn vergaan? De impact van deze ervaringen op haar jeugd was in ieder geval heel groot. Het is daarom zo fijn en belangrijk dat er nu een protocol is ontwikkeld, Bijzondere ervaringen bij Jeugd, waar jonge mensen veel baat bij kunnen hebben. En dat kan voorkomen dat ze later daadwerkelijk in een psychose terechtkomen.
Alleen al het bespreekbaar maken van dit soort onderwerpen kan een enorm positieve invloed hebben op een behandeling. We leren nu dat normaliseren cruciaal is: niet meteen bang worden, maar geïnteresseerd luisteren en de ervaring serieus nemen, zonder te oordelen.
Het belang van het bespreken van bijzondere ervaringen is des te groter nu veel jonge mensen AI gebruiken als eerste vraagbaak voor mentale klachten. In de Volkskrant stond onlangs een artikel over het fenomeen ‘AI-psychose’, waarbij mensen ‘praten met hun eigen gekke gedachten’ en daardoor in een rabbit hole terechtkomen, waar ze niet zelf meer uit kunnen komen. Ook al is het percentage dat in zo’n AI-psychose belandt niet groot, het aantal mensen dat AI gebruikt zal alleen maar toenemen. Op dit moment wordt al ingeschat dat zo’n 560.000 mensen per week wereldwijd tekenen van psychose of manie laten zien in het gebruik met de chatbot.
Het sluit direct aan bij het zeer interessante interview op pagina 14 met Peter de Looff, psycholoog en onderzoeker, die vertelt over technologie en mentale gezondheid. Over AI zegt hij: “Ze zijn getraind om ons een goed gevoel te geven én om zoveel mogelijk door ons gebruikt te worden.” Hij is er dan ook geen voorstander van om mensen onder de 25 jaar chatbots te laten gebruiken. De kop boven het interview is veelzeggend: ‘Technologie moet je ontwikkelen uit medemenselijkheid’. We kunnen niet wachten op de eerste AI-bot die vanuit dit model op de markt komt.
Over de auteur
Annemarie de Leng is hoofdredacteur van Kind en Adolescent Praktijk en psycholoog bij DC-klinieken.
