Een ernstige calamiteit in een pleeggezin in Vlaardingen was voor de inspecties Gezondheidszorg en Jeugd en Justitie en Veiligheid aanleiding om zowel de jeugdbescherming als de pleegzorg in de breedte te onderzoeken. De rapporten hierover verschenen in september 2025. De inspecties deden grondig onderzoek: ze bevroegen kinderen, ouders, pleegzorgwerkers, jeugdbeschermers en bestuurders, analyseerden tientallen dossiers en ingevulde vragenlijsten, gingen mee op huisbezoek en analyseerden gemelde incidenten en calamiteiten. Op de website van beide inspecties zijn drie hoofdconclusies te lezen die zij uit deze onderzoeken trokken. Een van die conclusies is dat passende hulp niet of te laat werd ingezet. De breed en vaak gebruikte term ‘passende hulp’ lijkt zo langzamerhand wel een bezweringsformule: als die hulp er maar komt, komt het wel goed. Dat durven wij te betwijfelen.

Het eerste probleem met het concept ‘passende hulp’ is dat het groot en vaag is. Wat bedoelen we precies als we stellen dat er geen passende hulp is geboden? Het kan erop wijzen dat een jongere of gezin wel hulp krijgt, maar niet de hulp die zij nodig hebben. Of dat de ingezette hulp niet heeft geholpen of dat er een wachtlijst is voor de benodigde hulp. Regelmatig gaan er ook verhalen achter dit begrip schuil over lange zoektochten voor kinderen naar plekken die er niet zijn, gemeenten die de inschatting van jeugdbeschermers ter discussie stellen en instellingen die een jongere weigeren omdat diens gedrag te moeilijk is. Kortom, het probleem dat met dit begrip aangeduid wordt, is in het geheel niet duidelijk. Doordenkend is het voor velerlei uitleg vatbaar.

Ten tweede schept dit concept de verwachting dat er voor alle problemen van jongeren en gezinnen ‘passende hulp’, oftewel een oplossing is. En helaas is dat niet altijd het geval. Voor sommige problemen is er geen hulp die vermindert, draagbaar maakt of oplost. Met name zeer ernstig externaliserend en/of internaliserend probleemgedrag van jongeren is in de geschiedenis van de jeugdzorg al heel lang een vraagstuk. Het gaat dan om jongeren die gedrag laten zien waarmee ouders, professionals en de samenleving moeilijk kunnen omgaan. Denk dan aan jongeren die risicovolle dingen doen, zoals frequent weglopen, ’s nachts op straat lopen, deelname aan criminele activiteiten, drugs gebruiken of suïcidepogingen doen. De ervaring leert dat het moeilijk kan zijn deze jongeren te bewegen tot ander gedrag. Al decennia doen we onderzoek naar deze problematiek, schrijven experts stevige en onderbouwde rapportages, stoot de samenleving deze jongeren uit en is het vinden van een oplossing urgent. Maar dit heeft met veel meer te maken dan dat er geen passende hulp is. Dit gaat niet alleen om samen durven verdragen als jongeren, ouders en professionals maar ook om verdragen als samenleving. Verdragen dat dit gedrag ook onderdeel is van de samenleving, dat vooruitgang over slechts kleine stapjes gaat en dat hulpverlening soms alleen bestaat uit het naast jongeren en ouders blijven staan.