Hechte vriendinnen die teveel samen piekeren (‘co-rumineren') en daar mentale klachten door ontwikkelen, lijken baat te hebben bij een preventieprogramma gebaseerd op mindfulness- en psycho-educatietraining. Hun veerkracht neem toe en de mentale gezondheid verbetert.
Foto: Aleid Denier van der Gon
Vriendschappen tussen meisjes winnen tijdens de adolescentie aan belang en intensiteit. Meer dan jongens delen meisjes graag persoonlijke, intieme informatie met vriendinnen, met name over hoe ze zich voelen. Fijne gevoelens zoals veiligheid en verbondenheid worden bij meisjes op deze manier versterkt. Mede daardoor spelen vriendschappen een belangrijke rol bij de ontwikkeling van sociaal-emotionele vaardigheden bij meisjes. Die stellen hen in staat sensitief en effectief te communiceren, emoties te reguleren, het eigen gedrag en dat van anderen te reguleren en verantwoordelijkheid te dragen voor het eigen gedrag.
Sociaal-emotioneel vaardig zijn is essentieel voor het vermogen van meisjes om zich flexibel en effectief aan te passen aan de uitdagingen van het leven (Verhulst, 2021). De veranderende aard van interacties tijdens de adolescentie ondersteunt dit proces. Waar samen tijd doorbrengen in de kindertijd wordt ingevuld door vooral dingen te doen, verandert dit in substantieel meer praten. Vaardig leren gebruiken van zelfonthulling binnen vriendschappen is voor meisjes een belangrijke sociaal-emotionele ontwikkelingsopgave. Zelfonthulling is het delen van persoonlijke informatie (zoals emoties, gevoelens, gedachten en ervaringen), waarmee aan universele behoeften aan verbondenheid, begrip, steun en validatie tegemoetgekomen kan worden (Buhrmester en Prager, 1995). Door diepgaand contact met vriendinnen ontdekken meisjes meer over zichzelf, anderen en de wereld. Deze sociale interacties leren meisjes balanceren tussen wie ze zijn en wie ze willen worden en ondersteunen gevoelens van zelfvertrouwen, zelf- waarde en zelfrespect (Verhulst, 2021).
Zelfonthulling biedt kansen, maar is ook een risico
Zelfonthulling kan meisjes ook kwetsbaar maken, omdat dit proces niet alleen verbonden is met de eigen gevoelens van comfort met kwetsbaarheid en zelfcompassie, maar óók met de sensitiviteit en compassie waarmee vriendinnen reageren. Dat brengt risico’s met zich mee. Persoonlijke informatie delen vergroot het risico op gevoelens van schaamte, afwijzing, pesten en geroddel, in een levens- fase waarin meisjes al verhoogd gevoelig zijn voor afwijzing, negatieve beoordelingen en verlies van hun sociale status. Pete Walker geeft in zijn boek Complexe emoties. Van vermijding naar volledig voelen (2024) een overzicht van de risico’s waaraan meisjes zich tijdens zelfonthulling overgeven (zie kader pagina 10).
Deze risico’s verklaren waarom zelfonthulling doorgaans exclusief voorbehouden is aan de veilige context van hechte vriendschappen. Zelfonthulling over met name intieme, persoonlijke informatie ontstaat dan ook niet van de ene op de andere dag. Vaak praten vriendinnen eerst over andere onderwerpen. Wanneer er een fundament van vertrouwen en emotionele intimiteit is ontstaan, en de eerder
